O PROJEKCIE
Dlaczego projekt jest wart uwagi?
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO, 2022) od lat zabiega o kształtowanie takiej polityki w zakresie ochrony zdrowia psychicznego, aby leczenie zaburzeń psychicznych było dostępne w zakresie podstawowej opieki medycznej. W samej Polsce, jeszcze przed pandemią, odnotowywano rokrocznie zwiększającą się liczbę pacjentów korzystających z pomocy psychiatrycznej zarówno w wymiarze ambulatoryjnym jak i w wymiarze całodobowej hospitalizacji (Biechowska i in., 2023).
Okres pandemii przyczynił się też do zwiększonej aktywności wybranych uczelni w zakresie monitorowania kondycji psychicznej studentów. Zespół badaczy z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie (Długosz, 2020) ujawnił, że wśród studentów na przestrzeni trzech pierwszych miesięcy pandemii nastąpił istotny spadek kondycji psychofizycznej.
Jednak nie tylko pandemia jest powodem obniżonej kondycji psychofizycznej młodych ludzi. Okres studiów, sam w sobie jest źródłem podwyższonego stresu, bowiem wiąże się dla większości studentów z istotnymi zmianami życiowymi, częściowym lub całkowitym usamodzielnieniem się oraz wewnętrzną lub zewnętrzną presją w kierunku odniesienia życiowego sukcesu (Stallman, 2010). W związku z powyższym kluczowym działaniem wydaje się być podejmowanie szeroko zakrojonych działań w środowisku akademickim, skoncentrowanych na organizowaniu opieki psychologicznej dla studentów, z uwzględnieniem ich potrzeb.
Jak wygląda pomoc psychologiczna w środowisku akademickim?
Rzecznik Praw Pacjenta w swoim Raporcie „Zdrowie Psychiczne na Polskich Uczelniach” (2020) podkreślił, iż wybrane uczelnie już organizują różnorodne formy pomocy psychologicznej studentom.
Temat ten w minionych latach interesował też wielu badaczy. Szczególny wkład w środowisku polskim w rozpoznaniu niniejszej problematyki wniósł zespół badaczek z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawie (Sokołowska i in., 2016). Autorki koncentrowały się na rozpoznaniu oczekiwań studentów w zakresie działań akademickich sprzyjających promocji zdrowia psychicznego. Efektem ich badań było m.in. rozpoznanie, iż oczekiwania studentów koncentrują się wokół bio-psycho-społecznych potrzeb wspomagania ich funkcjonowania.
Od tego czasu w Polsce odnotowano istotny wzrost liczby organizowanych na terenie uczelni form pomocy psychologicznej. Niewątpliwie było to też efektem rekomendacji Ministerstwa Edukacji i Nauki wystosowanych w okresie pandemii do rektorów polskich uczelni, wskazując na konieczność wdrażania tzw. „Pakietu psychologicznego” dotyczącego pomocy studentom.
Co nowego proponuje projekt APPA?
Propozycja projektu Akademicka Pomoc Psychologiczna dla Artystów (APPA) ma innowacyjny charakter z dwóch powodów. Po pierwsze koncentruje się na specyficznym typie uczelni, które wyróżniają się istotnie zindywidualizowanym podejściem kadry pedagogicznej do studentów, z uwagi na dużą liczbę zajęć realizowanych w indywidualnej relacji „mistrz – uczeń/artysta”. Po drugie przyczynia się do rozpoznania zakresu korzystania z akademickich punktów pomocy psychologicznej oraz pozwoli na oszacowanie oczekiwań związanych z ich działalnością, co będzie weryfikowane nie tylko z perspektywy studentów, ale też nauczycieli akademickich i psychologów prowadzących takie poradnictwo. Szeroko zaplanowane działania badawcze doprowadzą do wypracowania optymalnego modelu teoretycznego funkcjonowania akademickiej pomocy psychologicznej, który uwzględniać będzie specyfikę psychospołecznego funkcjonowania studentów uczelni artystycznych (przede wszystkim muzycznych, plastycznych i teatralnych).
Na swoistą charakterystykę artystów składają się często podwyższony poziom introwertyzmu (Huang, 2019; Kemp, 2000), niekiedy neurotyczności (Manturzewska, 2014), ale też sumienności (Nogaj, 2008) i umiejętności radzenia sobie w sytuacji ekspozycji publicznej (Kaleńska-Rodzaj, 2022). Z drugiej strony artyści nie są wolni od doświadczania problemów natury rozwojowej, a szczególnie z zakresu zdrowia psychicznego (Ginis i in., 2022). Z tego też powodu artyści bardzo często doświadczają wewnętrznych konfliktów, bowiem podwyższona wrażliwość sensoryczna i emocjonalna stoi w opozycji lub współwystępuje z wysokimi ambicjami, pracą pod presją czasu i koniecznością nieustannej dbałości o najwyższą jakość wykonawstwa, szczególnie w grupie artystów performatywnych.
Sytuacja psychologiczna studentów uczelni artystycznych i kierunków artystycznych w uczelniach szerokoprofilowych stawia także przed ich pedagogami szereg wyzwań w wymiarze dydaktycznym i komunikacyjnym. Nauczyciele akademiccy nie są wolni od pracy ze studentami, którzy w kontekście kształcenia powszechnego, na wcześniejszych etapach edukacji byli objęci formalną pomocą psychologiczno-pedagogiczną wynikającą z założeń edukacji włączającej. Funkcjonowanie współczesnych młodych dorosłych generuje potrzebę wśród nauczycieli akademickich pogłębiania kompetencji psychologicznych do nauczania i wspomagania studentów o specyficznych potrzebach edukacyjnych i rozwojowych. Stawia to przed akademicką pomocą psychologiczną nowe wyzwania – nie tylko wsparcie indywidualne wobec studentów, ale też wsparcie merytoryczne dla nauczycieli akademickich.
Szczegółowe cele i efekty projektu
Głównym celem projektu APPA jest rozpoznanie potrzeb studentów i nauczycieli akademickich polskich uczelni artystycznych i studentów kierunków artystycznych (przede wszystkim muzycznych, plastycznych i teatralnych) w zakresie organizacji systemowej opieki i wsparcia psychologicznego w środowisku akademickim.
Szczegółowe cele projektu APPA obejmują rozpoznanie aktualnego stanu organizacji akademickiej pomocy psychologicznej, kondycji psychicznej i dyspozycji indywidualnych studentów uczelni artystycznych, oczekiwań co do zakresu wsparcia psychologicznego artykułowanego zarówno przez studentów, jak i przez nauczycieli akademickich – artystów.
Naukowym efektem projektu będzie opracowanie modelowych rozwiązań systemowych w zakresie organizacji pomocy psychologicznej w środowisku akademickim, uwzględniającej specyfikę wyższego szkolnictwa artystycznego.
Efektem realizacji projektu APPA będzie także seria publikacji zarówno o charakterze artykułów naukowych jak i w formie monografii pt. „Optymalizacja Akademickiej Pomocy Psychologicznej w polskich uczelniach artystycznych”.
Praktycznym efektem projektu APPA będzie seria ogólnodostępnych audycji audiowizualnych z prezentacjami dobrych praktyk w zakresie organizacji akademickiej pomocy psychologicznej dla artystów różnych specjalności, z uwzględnieniem sylwetek wybranych studentów-artystów, ich otwartości na wykorzystywanie w rozwoju artystycznym wiedzy psychologicznej oraz z wypowiedziami ekspertów co do efektywności wybranych form wsparcia psychicznego.
Drugim praktycznym efektem projektu będzie opracowanie materiałów edukacyjnych dla społeczności uczelni artystycznych dotyczących zdrowia psychicznego w kontekście przeciążeń wynikających ze specyfiki kształcenia artystycznego.
Etapem realizacji projektu będzie także przeprowadzenie cyklu warsztatów dla studentów i nauczycieli w 12 uczelniach artystycznych (pt. Psychologia w służbie Akademikom), z zakresu zdrowia psychicznego i problemów zgłoszonych w ramach badań.
Badania realizowane w ramach projektu APPA uzyskały pozytywną opinię Komisji do spraw Etyki Badań Naukowych przy Wydziale Psychologii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy